1. Centralno grijanje - šta sve treba da znate?

1.1. Koliko je toplote potrebno?

Moderne tehnologije grijanja promovišu uštedu energije i zaštitu životne sredine. Stoga, prije nego što se odlučite za jedan od načina grijanja, zapitajte se koliko je toplote zaista potrebno? Toplota je sasvim subjektivna i lična kategorija opažanja i razlikuje se od čovjeka do čovjeka. Na istoj sobnoj temperaturi nekome je vruće, a neko se trese od zime. Na naša čula deluju mnogi faktori, pa tako i na osjećanje toplote u prostoru utiču ugrađeni materijali, veličina prostora, relativna vlažnost itd. Uzima se da je optimalna temperatura za stambene prostore 19-23°C i da se ljudi najprijatnije osjećaju na oko 22°C.  

1.2. Kako funkcioniše sistem centralnog grijanja?

Centralno grijanje je sistem koji se zasniva na zagrijavanju vode u centralnom ložištu. Zagrijavanjem voda postaje lakša te se cijevima prenosi do radijatora ili drugih grijucih tijela u prostorijama stana ili kuće. Prolazeći kroz cijevi voda se hladi i ponovo dobija na specifičnoj težini, pa se kao takva vraća u centralno ložište i ponovo zagrijva. Kada nije moguće obezbjediti ovakvo prirodno kruženje vode zahvaljujući njenim fizičkim svojstvima, ugrađuje se protočna pumpa koja to kretanje podstiče. Sistem centralnog grijjanja čine:

• - kotao, odnosno, peć kao centralno ložište,
• - grijuca tela - radijatori, podne, zidne i plafonske cijevi,
• - razvodni sistem - centralno ložište i cijevi i   
• - ekspanziona posuda.

1.3. Različiti ogrevi

Peć ili kotao obezbeđuju odgovarajuću toplotnu energiju koja se razvedenim cijevima prenosi do svih prostorija u stanu ili kući. Toplota se u peći ili kotlu stvara sagorijevanjem različitih vrsta goriva. Najviše se koriste peći na lož-ulje, plin, struju i tvrda goriva (ugalj, drva, pelet...). Na tržištu se mogu naći i tzv. kombinovane peći koje imaju različita ložišta za različita goriva. Postoje i peći koje se priključuju na solarno grijanje.

U našem regionu grijanje predstavlja veliki izdatak za svako domaćinstvo jer mora da se koristi 200-tinak dana godišnje. Korisnici energetski manje efikasnih energenata i sistema grijanja (lož-ulje, plin, električni radijatori, stare peći na drva ili strugotinu itd.) mogu ostvariti uštede i do 75% kada pređu na toplotne pumpe ili neku drugu savremenu tehnologiju. Pored manjih troškova, novi sistemi su daleko jednostavniji i još važnije - stvaraju prijatniju mikroklimu i manje štete prirodnoj sredini.

1.4. Pri korišćenju gasnih uređaja budite vrlo oprezni!

Kada se za grijanje izabere gas, odnosno, plin, mora se osigurati i odgovarujući odvod dima. Neophodna je ugradnja dimovodnih cijevi od nerđajućeg čelika. U prostoriji u kojoj je plinsko ložište elektroinstalacije moraju biti postavljene na poseban način prema Pravilniku o korišćenju plinskih uređaja i uputstvima.

1.5. Ekspanziona posuda

Ovaj uređaj je jedan od elemenata sistema za grijanje. Njen je zadatak da spreči oštećenje sistema zbog povećanja pritiska vode u ložištu. Pri zagrijavanju, voda se širi i višak vode se vodi u ekspanzione posude da bi se sprečio porast pritiska u sistemu. Nastali pritisak na neki način mora da se oslobodi i zato postoje sigurnosni ventili. Da bi ispuštali paru pravovremeno i na propisan način, moraju biti dovoljno veliki i pravilno montirani.

1.6. Sekundarno grijanje

Svakom primarnom sistemu grijanja može se dodati sekundarno u obliku solarnih kolektora ili toplotne pumpe. Snaga sekundarnog izvora toplote zavisi od veličine i potreba objekta za koji želite dogrijavanje. Da biste napravili proračun, možete se poslužiti datim standardima (ISO 9001:2000 i SRPS.M.E6.100, 101 i 120): njima se izračunava koliko toplote mora biti proizvedeno da bi se objekat određene veličine zagrijao do 19°C pri minimalnim spoljnim temperaturama (u Srbiji je prosječna minimalna temperatura između -6°C i 0°C).

2. Monteri centralnog grijanja

Montažu centralnog grijanja svakako treba prepustiti iskusnim monterima. Oni koriste odgovarajuće sertifikovane materijale koji su prošli sva testiranja. Sistem centralnog grijanja koji je stručno i kvalitetno izveden rjetko se kvari te ne morate brinuti o njegovoj pouzdanosti. U suprotnom, može postati veliki problem. Kada birate izvođača radova, osim stručnosti i iskustva, treba da obratite pažnju i na to da li nudi garancije, redovno održavanje i servisiranje.

3. Vrste centralnog grijanja

3.1. Prema grijucim tijelima

3.1.1. Radijatorsko grijanje

Radijatorsko grijanje se ubraja u tzv. visokotemperaturne sisteme. To je jedan od najrasprostranjenijih načina grijanja. Radijatori griju dvojako: zračenjem toplote i kruženjem vazduha u prostoru (zagrijan vazduh se podiže do plafona, a hladan ostaje pri dnu). Toplota se prenosi termoizolovanim cjevovodima koji su vidljivi ili ugrađeni u podove i zidove. Plinske peći, kotlovi na biomasu i lož-ulje ili neke vrste toplotnih pumpi se mogu priključiti na centralni sistem grijanja. Radijatori smješteni pod prozore su energetski najefikasniji. Prednosti radijatorskog grijanja su jednostavno regulisanje temperature, brzo i efikasno zagrivanje, mogućnost biranja režima rada i rasporeda radijatora različitih boja i oblika, niska cijena kao i mjerenje te raspodela troškova u zajedničkim objektima.   

3.1.2. Podno grijanje

Podno grijanje je površinski sistem koji se postavlja u pod. Zagrijana voda širi toplotu cijelom površinom poda i tako grije prostor. Zbog veličine površine temperatura vode u cijevima je niža (26°-28°C). Zato se podno grijanje ubraja u niskotemperaturne sisteme koje pokreće niskotemperaturna toplotna pumpa ili solarni kolektori. Troškovi ovakvog grijanja su do 15% niži od onih za radijatorsko grijanje. Prednosti podnog grijanja su više prostora, slobodni zidovi, prijatna toplota pod stopalima i niža temperatura i vlažnost vazduha ali zato veći osjećaj zagrijanosti prostorija i, svakako, ušteda troškova. Može se reći da je jedina mana ovog sistema sporost - sistemu je potrebno više sati da optimalno zagrije prostor.

3.1.3. Zidno grijanje

Zidno grijanje može biti samostalni ili sekundarni sistem grijanja, uz podno grijanje. Budući da ima brojne prednosti, slobodno se može reći da se za njega odlučuje sve više ljudi. Te prednosti su optimalna i ravnomerna distribucija toplote, niži troškovi, može se konvertovati i na hlađenje podešavanjem snage i temperature, ne podiže prašinu, nema korozije cijevi jer su plastične, nema buđi niti kondenzacije s unutrašnje niti sa spoljne strane zidova; isto tako, hladnoća spoljnih zidova ne može da spušta temperaturu u unutrašnjosti. Ipak, zidno grijanje ima i manjkavosti - namještaj postavljen uza zid smanjuje efikasnost grijanja, objekat mora biti potpuno termoizolovan, ugradnja zahtjeva obradu velikih površina a i zidovi se ne smiju bušiti ni zbog kačenja slika niti radi nečeg drugog. Može se reći da je zbog brzine rada, zidno grijanje najbolje za montažne objekte koji imaju manju akumulaciju toplote.

3.1.4. Toplovazdušno grijanje

Ovaj sistem radi na principu uduvavanja toplog vazduha u prostor. Zato je najprimjereniji za objekte građene po standardima za pasivne kuće. Mreža ventilacionih cijevi se razvodi po cijelom objektu i svaka prostorija ima svoj odvod. Sistem omogućava i rekuperaciju vazduha koja povećava stepen iskoristivosti toplote. Rekuperacija se vrši tako što svjež vazduh preuzima toplotu već zagrijanog, iskorišćenog vazduha koji se izbacuje, ali tako da se oni međusobno ne mješaju. Prednost ovog toplovazdušnog grijanja je u tome što se grijanje i provjetravanje vrše istovremeno. Sistem vrlo lako može da se prebaci u režim za hlađenje i tako bude centralni uređaj za klimatizaciju. Uduvavanjem zagrijanog ili ohlađenog vazduha, prostorije se vrlo brzo griju ili hlade, ali je osnovni uslov da su odlično izolovani i nepropusni.

3.2. Jednocijevni i dvocijevni sistem

Od kotla ili peći do grijucih tijela toplota se uglavnom distribuira cjevovodom. Što je cjevovod duži, toplotni gubici su veći i obrnuto. Ukoliko, pri tom, cijevi prolaze kroz prostorije koje se ne griju, moraju se dobro izolovati.

Postoje jednocijevni i dvocijevni sistemi centralnog grijanja. U dvocijevnom sistemu, voda dolazi u grijuce tijelo jednom cijevi, a odlazi drugom. Cijevi povezuju grijuca tijela u paralelnom sistemu koji omogućava da temperatura svuda bude jednaka. U jednocijevnom sistemu, grijucaa tijela su povezana serijski te svako sljedeće dobija delimično hladniju vodu. Zato se prave petlje, odnosno, grane, koje sprečavaju da se voda previše ohladi.

3.3. Daljinsko grijanje ili vlastita kotlarnica

U sistemu daljinskog centralnog grijanja toplotna energija se proizvodi u toplani ili industrijskoj kotlarnici. Veličinu tog sistema određuje veličina mreže potrošača, odnosno, veličina naseljenog mesta. Toplotna energija do kuća i zgrada dolazi preko toplovodne mreže. Svaki pojedinačni objekat ima svoju podstanicu preko koje teče snabdevanje iz mreže. Obračun utrošene toplote se dobija na osnovu mjerenja količine toplote, redovnog ili paušalnog. U samom objektu sistem grijanja funkcioniše isto kao i kad je u pitanju vlastita kotlarnica. Razlika je samo u tome što daljinskim grijanjem upravlja neko od zaposlenih u toplovodu, a kotlarnicom sam vlasnik.

4. Postupak montaže opreme za grijanje

Sposoban i profesionalan izvođač radova će vam na prvom mjestu objasniti sve prednosti i mane različitih rješenja za grijanje i time pomoći da se odlučite. Kada se opredelite i kada se napravi detaljan nacrt, montaža može da počne. Izvođač radova će nabaviti uređaje i razvodne cijevi, postaviti opremu i grijuca tijela. Instalacije mogu biti nevidljive (ugrađene u zidove) ili vidljive (samostojeće). U svakom slučaju, monteri će se pobrinuti i za izolaciju, naročito u prostorijama koje se ne griju. Isto tako, posebna pažnja mora se posvetiti i izolaciji cijevi koje prolaze spoljnim zidovima, pogotovo u dvocijevnom sistemu kako se ne bi gubilo suviše toplote. Cijevi mogu biti metalne (čelične, bakarne) ili plastične, mada se u poslednje vreme sve više koriste tzv. aluplast cijevi, koliko zbog jednostavnog i brzog postavljanja toliko i zbog cijene i dugotrajnosti. Na kraju, dobar izvođač radova će uvijek ponuditi održavanje i servis da bi cijela usluga bila zaokružena a sistem funkcionisao baš kako treba.